Geschiedenis laat zien hoe snel een wereld kan veranderen. Weinig verhalen maken dat zo duidelijk als dat van Lodewijk XVI van Frankrijk. Hij werd geboren als kleinzoon van een machtige koning, groeide op in het weelderige paleis van Versailles en stierf op het schavot. Zijn leven is een van de meest aangrijpende verhalen uit de Europese geschiedenis. Het gaat over macht, angst, foute keuzes en een volk dat genoeg had van honger en onrecht.
Een jonge koning op een wankel troon
Lodewijk XVI werd geboren op 23 augustus 1754 in Versailles. Zijn vader stierf vroeg, waardoor hij al op jonge leeftijd de troonopvolger werd. In 1774, op zijn twintigste, werd hij koning van Frankrijk. Hij was geen slechte man. Tijdgenoten omschreven hem als vriendelijk en bescheiden. Maar hij miste de vastberadenheid die een koning in moeilijke tijden nodig heeft. Het land stond er financieel slecht voor. Er waren jaren van misoogsten, dure oorlogen en een adelstand die geen belasting wilde betalen. Het gewone volk leefde in armoede terwijl het hof van Versailles bleef feesten. Die kloof werd steeds groter en gevaarlijker.
Marie Antoinette en het leven in Versailles
Op 16 mei 1770 trouwde Lodewijk XVI met Marie Antoinette, een jonge aartshertogin uit Oostenrijk. Ze was de dochter van keizerin Maria Theresia en werd al snel het gezicht van alles wat het volk haatte: overdaad, verspilling en arrogantie. Of dat eerlijk was, is een andere vraag. Marie Antoinette had weinig grip op haar eigen leven en stond onder enorme druk. Toch werd zij het symbool van de rijke elite die niets begreep van de nood van gewone mensen. Het paar kreeg vier kinderen, maar het gezinsleven bood weinig troost. De politieke druk van buitenaf werd elk jaar groter.
De Franse Revolutie en de val van de koning
In 1789 brak de Franse Revolutie uit. Het volk eiste verandering. Lodewijk XVI aarzelde, stelde beslissingen uit en probeerde iedereen tevreden te houden. Dat lukte niet. In juni 1791 deed hij iets wat hem zijn laatste beetje vertrouwen kostte: hij vluchtte stiekem met zijn gezin richting de grens. Het plan mislukte. Ze werden herkend in het stadje Varennes en teruggebracht naar Parijs. Voor veel Fransen was dit het bewijs dat de koning niet aan de kant van het volk stond, maar aan die van de vijand. Het vertrouwen was voorgoed weg. In augustus 1792 werd hij gevangengezet. In december volgde zijn berechting.
Het proces en de executie van een vorst
De rechtszaak tegen Lodewijk XVI was kort. Hij werd beschuldigd van verraad aan de Franse natie. Op 17 januari 1793 stemde de Nationale Conventie voor de doodstraf. Een paar dagen later, op 21 januari 1793, werd hij onthoofd met de guillotine op het huidige Place de la Concorde in Parijs. Hij was 38 jaar oud. Marie Antoinette volgde hem negen maanden later. Zijn dood markeerde het einde van het Franse koningschap zoals het eeuwenlang had bestaan. Nooit eerder in de Franse annalen was een regerende vorst zo publiekelijk terechtgesteld door zijn eigen onderdanen. Het was een breekpunt in de Europese geschiedenis dat tot ver buiten Frankrijk doorwerkte.
Veelgestelde vragen
Waarom werd Lodewijk XVI terechtgesteld?
Lodewijk XVI werd terechtgesteld omdat hij schuldig werd bevonden aan verraad. Hij had in het geheim contact gezocht met buitenlandse mogendheden en geprobeerd te vluchten. De Nationale Conventie zag hem als een bedreiging voor de Franse republiek en veroordeelde hem ter dood.
Wat was er zo bijzonder aan de vluchtpoging naar Varennes?
De vluchtpoging naar Varennes in juni 1791 was een keerpunt. Lodewijk XVI en zijn familie probeerden Frankrijk te verlaten om steun te zoeken bij buitenlandse legers. Ze werden onderweg herkend en opgepakt. Voor veel Fransen bevestigde dit dat de koning zijn eigen volk had verraden. Na die dag was zijn positie als koning onhoudbaar.
Hadden de kinderen van Lodewijk XVI een betere toekomst?
De kinderen van Lodewijk XVI hadden een tragisch lot. Zijn oudste zoon Lodewijk Jozef stierf al in 1789. Zijn tweede zoon Lodewijk Karel stierf in 1795 in gevangenschap, waarschijnlijk aan tuberculose. Alleen zijn dochter Marie Thérèse Charlotte overleefde de revolutie. Zij werd in 1795 vrijgelaten en leefde de rest van haar leven in ballingschap.
Hoe denken Fransen vandaag de dag over Lodewijk XVI?
Het beeld van Lodewijk XVI in Frankrijk is door de jaren heen veranderd. Lange tijd werd hij gezien als een zwakke koning die het verdiende te vallen. Tegenwoordig zijn historici genuanceerder. Veel mensen zien hem als iemand die in een onmogelijke situatie terechtkwam en niet de kwaliteiten had om die het hoofd te bieden. Niet als een monster, maar als een man die zijn tijd niet aankon.
